عملیات «طرد اقتصادی» آمریکا علیه ایران؛ تهدید بانک‌ها و شرکای تجاری تهران
به گزارش پایگاه خبری رصد24 وزیر خزانه‌داری آمریکا با اعلام آغاز کارزار جهانی جدید علیه ایران هشدار داد بانک‌ها، شرکت‌ها و کشورهایی که به همکاری اقتصادی با تهران ادامه دهند، ممکن است دسترسی خود به دلار و نظام مالی آمریکا را از دست بدهند. در نخستین مرحله این عملیات، بیش از ۶۰ فرد، شرکت و کشتی در نقاط مختلف جهان تحریم شده‌اند؛ بااین‌حال، هدف اصلی واشنگتن هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است.
آمریکا جنگ اقتصادی علیه ایران را جهانی‌تر کرد
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، دوشنبه‌شب از آغاز عملیات موسوم به «Operation Economic Outcast» علیه ایران خبر داد. این عملیات، برخلاف تحریم‌های معمول که عمدتاً نهادها و اشخاص ایرانی را هدف می‌گیرند، بر شرکای خارجی تهران نیز تمرکز دارد.
بسنت در سخنان خود، این عملیات را به «روز دی» در جنگ جهانی دوم تشبیه کرد؛ تشبیهی که نشان می‌دهد دولت آمریکا قصد دارد مسیرهای مالی ایران را نه‌فقط در داخل کشور، بلکه در بانک‌ها، بنادر، فرودگاه‌ها و شبکه‌های تجاری فعال در کشورهای ثالث نیز دنبال کند.
وزیر خزانه‌داری آمریکا گفت واشنگتن یک «حمله اقتصادی» علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان آغاز کرده است. به گفته او، هدف این برنامه شناسایی و مسدودکردن تمام مسیرهایی است که جمهوری اسلامی ایران از طریق آنها درآمد کسب می‌کند یا تحریم‌ها را دور می‌زند.
پیام آمریکا به شرکای اقتصادی ایران روشن است: ادامه همکاری با تهران می‌تواند به محرومیت از دلار، بانک‌های کارگزار آمریکایی و بازار مالی ایالات متحده منجر شود.
«روز دی» اقتصادی علیه ایران چه هدفی دارد؟
بسنت در تشریح اهداف این عملیات گفت ایران با دو گزینه روبه‌رو است: «انزوای کامل جهانی و اقتصاد معیشتی» یا بازگشت به شرایط عادی و فراهم‌شدن امکان پیوستن دوباره به اقتصاد جهانی.
او مدعی شد عملیات «طرد اقتصادی» برای حذف تمام گزینه‌های میانی طراحی شده است؛ به این معنا که شرکت‌ها و کشورها نتوانند بدون پرداخت هزینه، هم‌زمان با ایران و نظام مالی آمریکا همکاری کنند.
به گفته وزیر خزانه‌داری آمریکا، نهادهای این کشور شبکه‌های مختلفی را که ایران برای فروش نفت، انتقال پول و دورزدن تحریم‌ها به کار می‌گیرد، شناسایی کرده‌اند. او تأکید کرد اقدامات جدید برای مسدودکردن منابع درآمدی منتسب به سپاه پاسداران و حکومت ایران از همین حالا آغاز شده است.
بسنت همچنین هشدار داد هر نهادی که در پول‌شویی یا انتقال منابع مالی برای ایران نقش داشته باشد، از نظام دلاری آمریکا کنار گذاشته خواهد شد. او پس از بیان این تهدید گفت: «ساعت از همین حالا شروع به حرکت کرده است.»
دلار؛ ابزار اصلی فشار آمریکا بر شرکای ایران
اهمیت عملیات جدید آمریکا فقط به مسدودکردن دارایی چند شرکت یا توقیف چند کشتی محدود نمی‌شود. واشنگتن تلاش دارد دسترسی به دلار و شبکه بانک‌های کارگزار آمریکایی را به ابزاری برای وادارکردن شرکای اقتصادی ایران تبدیل کند.
بر اساس این رویکرد، بانک‌ها، شرکت‌های کشتیرانی، صرافی‌ها، پالایشگاه‌ها و مؤسسات مالی خارجی باید میان ادامه همکاری با ایران و حفظ دسترسی خود به نظام مالی آمریکا یکی را انتخاب کنند.
این سیاست می‌تواند دامنه تحریم‌های ثانویه را افزایش دهد؛ زیرا در چنین شرایطی حتی شرکت‌هایی که مستقیماً آمریکایی نیستند، ممکن است به دلیل ارتباط با ایران با محدودیت‌های مالی و تجاری روبه‌رو شوند.
پنج شریان اقتصادی ایران در تیررس تحریم‌ها
وزیر خزانه‌داری آمریکا پنج حوزه را به‌عنوان مهمترین مسیرهای ارتباط ایران با اقتصاد جهانی معرفی کرد:
- دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها
- فناوری و تجهیزات حساس
- طلا
- هوانوردی
- کشتیرانی
به گفته بسنت، قرارگرفتن این حوزه‌ها در چارچوب عملیات جدید، خطر تحریم‌های ثانویه را برای طرف‌های خارجی افزایش می‌دهد.
دارایی‌های دیجیتال
در بخش رمزارز، صرافی‌ها، کیف‌پول‌ها، کارگزاران و واسطه‌هایی که در تبدیل یا انتقال دارایی‌های دیجیتال نقش دارند، ممکن است هدف تحریم قرار بگیرند.
فناوری
شرکت‌هایی که تجهیزات، قطعات یا فناوری‌های حساس را در اختیار شبکه‌های مرتبط با ایران قرار می‌دهند، از دیگر اهداف احتمالی واشنگتن هستند.
طلا
طلا می‌تواند به‌عنوان ابزار تسویه، ذخیره ارزش یا مسیر جایگزین برای انتقال منابع مالی مورد توجه تحریم‌کنندگان آمریکایی قرار گیرد.
هوانوردی و کشتیرانی
در حوزه حمل‌ونقل نیز خطوط هوایی، فرودگاه‌ها، بنادر، مالکان کشتی، شرکت‌های ثبت پرچم و بیمه‌گران بین‌المللی با ریسک بیشتری مواجه خواهند شد.
تحریم بیش از ۶۰ فرد، شرکت و کشتی
هم‌زمان با اعلام آغاز عملیات، بیش از ۶۰ فرد، شرکت و کشتی در نقاط مختلف جهان به فهرست تحریم‌های آمریکا اضافه شدند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا مدعی است این افراد و نهادها در تأمین فناوری هسته‌ای و موشکی، اجرای عملیات سایبری یا ایجاد درآمد نفتی برای ایران نقش داشته‌اند.
بااین‌حال، اهمیت اصلی این اقدام فقط به اسامی تحریم‌شده محدود نیست. عملیات جدید می‌تواند زمینه را برای هدف‌گرفتن آسان‌تر اشخاص و شرکت‌های خارجی فعال در پنج حوزه اعلام‌شده فراهم کند.
به بیان دیگر، فهرست اولیه تحریم‌ها احتمالاً پایان برنامه واشنگتن نیست، بلکه آغاز زنجیره‌ای از اقدامات برای شناسایی و محدودکردن شبکه‌های جایگزین ایران محسوب می‌شود.
آیا بانک‌های چینی هدف بعدی آمریکا هستند؟
یکی از مهمترین پرسش‌ها در نشست وزیر خزانه‌داری آمریکا، احتمال تحریم بانک‌های چینی طرف معامله با ایران بود. بسنت در پاسخ، بدون اشاره به نام بانک یا شرکت خاصی گفت: «هیچ‌کس فراتر از دسترس تحریم‌های آمریکا نیست.»
این اظهارنظر از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا چین بزرگ‌ترین شریک اقتصادی و مهمترین خریدار نفت ایران محسوب می‌شود. موفقیت عملیات جدید آمریکا تا حد زیادی به توانایی واشنگتن برای محدودکردن مسیرهای مالی و تجاری میان تهران و پکن بستگی دارد.
بااین‌حال، تحریم یک بانک بزرگ چینی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد و اختلافات مربوط به ایران را به رویارویی مستقیم مالی میان آمریکا و چین تبدیل کند. چنین اقدامی ممکن است بازار ارز، تجارت جهانی و زنجیره‌های تأمین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بسنت در سخنان خود نامی از چین نبرد و هیچ بانک بزرگ چینی را نیز به‌عنوان هدف قطعی معرفی نکرد. بنابراین، اظهارات او را می‌توان بیش از آنکه اعلام تحریم فوری دانست، هشداری به پکن درباره احتمال برخورد با خرید نفت یا پردازش پرداخت‌های مرتبط با ایران در آینده تلقی کرد.
تماس ترامپ با رهبران جهان برای توقف همکاری با ایران
وزیر خزانه‌داری آمریکا همچنین گفت دونالد ترامپ شخصاً با رهبران کشورهای مختلف تماس گرفته و از آنها خواسته است تعامل اقتصادی خود با ایران را متوقف کنند.
بسنت مدعی شد این تماس‌ها نتایجی به همراه داشته است؛ بااین‌حال، جزئیاتی درباره کشورهای موردنظر، نوع درخواست‌ها یا امتیازهای احتمالی ارائه نکرد.
احتمال تحریم یک مؤسسه مالی بزرگ تا پایان هفته
وزارت خزانه‌داری آمریکا هنوز ضرب‌الاجل مشخصی برای اجرای کامل این عملیات اعلام نکرده است، اما بسنت گفت واشنگتن «صبر بی‌نهایت» ندارد.
بر اساس گزارش نیویورک‌پست از این نشست، وزیر خزانه‌داری آمریکا همچنین از تحریم یک «مؤسسه مالی بزرگ» تا پایان هفته خبر داده است. بااین‌حال، نام این مؤسسه و کشور محل فعالیت آن هنوز اعلام نشده است.
هویت این هدف می‌تواند میزان جدیت عملیات جدید آمریکا را مشخص کند. اگر هدف موردنظر یک بانک ایرانی یا شرکت واسطه‌ای کوچک باشد، دامنه اقدام با ادبیات تند بسنت فاصله خواهد داشت. اما در صورت هدف‌گرفتن یک بانک بزرگ خارجی، پالایشگاه اصلی، بندر بین‌المللی یا مؤسسه‌ای که بخش قابل‌توجهی از مبادلات ایران را تسویه می‌کند، واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای از فشار اقتصادی خواهد شد.
درخواست آمریکا برای تعطیلی شعب خارجی بانک ملی ایران
بسنت در ادامه خواستار تعطیلی تمام شعب خارجی بانک ملی ایران شد. این بانک دولتی پیش‌تر در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفته و به گفته واشنگتن، یکی از مسیرهای ارتباط نظام بانکی ایران با خارج از کشور است.
طرح دوباره موضوع بانک ملی به معنای تحریم مجدد این بانک نیست، بلکه نشان می‌دهد وزارت خزانه‌داری آمریکا قصد دارد دولت‌های میزبان را برای بستن شعب و محدودکردن فعالیت شرکت‌های وابسته به آن تحت فشار قرار دهد.
در صورت اجرای گسترده این درخواست، امکان تسویه مالی، تأمین مالی تجارت و انتقال منابع ایران از طریق شعب و شرکت‌های خارجی بانک ملی محدودتر خواهد شد.
اعتبار عملیات جدید آمریکا در روزهای آینده مشخص می‌شود
وزارت خزانه‌داری آمریکا در نشست اخیر، چارچوب حقوقی و تهدیدهای اصلی عملیات «طرد اقتصادی» را تشریح کرد؛ اما هنوز مشخص نیست واشنگتن برای اجرای این تهدیدها تا چه اندازه آماده رویارویی با شرکای اصلی ایران است.
ایران طی سال‌های گذشته شبکه‌ای از شرکت‌های پوششی، کشتی‌های تازه‌ثبت‌شده، صرافی‌ها و مسیرهای پرداخت جایگزین ایجاد کرده است. به همین دلیل، حذف بازیگران کوچک بدون واردکردن فشار به مراکز اصلی تجارت و تأمین مالی، ممکن است تنها به تغییر نام و ساختار این شبکه‌ها منجر شود.
اعتبار عملیات جدید آمریکا در روزهای آینده نه با تعداد اسامی افزوده‌شده به فهرست تحریم‌ها، بلکه با هویت نخستین بازیگر بزرگ غیرایرانی که هدف قرار می‌گیرد، سنجیده خواهد شد.
اگر واشنگتن از هدف قراردادن بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ خارجی عقب‌نشینی کند، تهدیدهای مطرح‌شده بیشتر جنبه بازدارنده خواهد داشت. اما اگر دسترسی یکی از شرکای عمده ایران به دلار یا شبکه مالی آمریکا قطع شود، دوراهی موردنظر بسنت به یک انتخاب واقعی برای شرکای اقتصادی تهران تبدیل خواهد شد.
