پلتفرم هوشمند «مهان» که از سال ۱۴۰۳ با هدف مدیریت مصرف و کمک به رفع ناترازی انرژی آغاز به کار کرده، حالا به یکی از نمونه‌های موفق مشارکت مردمی در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی تبدیل شده است؛ پلتفرمی که تلاش کرده با تکیه بر فناوری، انگیزه‌سازی و همراه کردن مشترکان، مسیر تازه‌ای را در این […]
پلتفرم هوشمند «مهان» که از سال ۱۴۰۳ با هدف مدیریت مصرف و کمک به رفع ناترازی انرژی آغاز به کار کرده، حالا به یکی از نمونه‌های موفق مشارکت مردمی در حوزه بهینه‌سازی مصرف انرژی تبدیل شده است؛ پلتفرمی که تلاش کرده با تکیه بر فناوری، انگیزه‌سازی و همراه کردن مشترکان، مسیر تازه‌ای را در این حوزه باز کند.
در همین چارچوب، مراسم قرعه‌کشی بزرگ مهان برای کمپین‌های «هوادار انرژی» و «جام مهانی ۲۰۲۶» با حضور مدیران ارشد شرکت ملی گاز و جمعی از اصحاب رسانه برگزار شد. در این رویداد، مدیران مهان و مجموعه توسن، ضمن تشریح دستاوردهای این پلتفرم، از برنامه‌های توسعه‌ای آن در بخش گاز و برق نیز گفتند.
یکی از محورهای اصلی این نشست، تغییر نگاه به مدیریت مصرف انرژی بود؛ نگاهی که به‌جای تکیه بر ابزارهایی مانند جریمه، فشار یا افزایش قیمت، بر ایجاد انگیزه و مشارکت داوطلبانه مردم تأکید دارد.
ولی‌الله فاطمی، بنیان‌گذار توسن، در این مراسم با اشاره به ریشه‌های شکل‌گیری ایده مهان گفت الهام اولیه این طرح از فرهنگ «قناعت» در زیست مردم یزد گرفته شده است؛ فرهنگی که به معنای درست مصرف کردن و پرهیز از اسراف است، نه محروم‌ماندن از رفاه یا کاهش کیفیت زندگی.
او با اشاره به پیامدهای ناترازی انرژی افزود که خاموشی‌ها و کمبود انرژی، سالانه خسارت‌های سنگینی به اقتصاد کشور، صنایع و سهام‌داران وارد می‌کند و حتی می‌تواند خطوط تولید را متوقف سازد. به گفته او، مهان تلاش کرده منافع مردم و صنایع را به هم پیوند بزند تا یک زنجیره ارزش مشترک و پایدار شکل بگیرد.
فاطمی همچنین تأکید کرد که اصلاح الگوی مصرف با اجبار محقق نمی‌شود. از نگاه او، زمانی فرهنگ‌سازی واقعی اتفاق می‌افتد که مردم برای صرفه‌جویی، انگیزه مشخص و پاداش ملموس داشته باشند؛ چه در بُعد مادی و چه در بُعد معنوی. او در پایان گفت مهان می‌کوشد بهینه‌سازی مصرف انرژی را از یک وظیفه خسته‌کننده، به رفتاری جذاب، مستمر و سودمند برای جامعه و بخش مولد اقتصاد تبدیل کند.
در ادامه این مراسم، امید پایدار، مدیرعامل پلتفرم مهان، از برنامه‌ریزی این مجموعه برای جذب ۱۰ درصد از مشترکان گاز کشور تا سال ۱۴۰۵ خبر داد؛ هدفی که معادل حدود ۳ میلیون مشترک است و در صورت تحقق، می‌تواند در روزهای اوج مصرف به صرفه‌جویی روزانه ۶ میلیون مترمکعب گاز منجر شود.
او با مرور روند شکل‌گیری مهان گفت فعالیت رسمی این پلتفرم در سال ۱۴۰۳ به‌صورت پایلوت از استان یزد آغاز شد. تا پایان همان سال، ۳۰ هزار مشترک به این طرح پیوستند، روزانه بین ۷ تا ۱۰ هزار عکس کنتور ثبت شد و حدود ۲۰ هزار بخاری کم‌مصرف نیز تعویض شد. به گفته پایدار، نتیجه این اقدامات، ثبت بیش از ۴ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی گواهی‌شده گاز با تأیید شرکت ملی گاز ایران بوده است.
مدیرعامل مهان همچنین به توسعه ساختاری این مدل اشاره کرد و گفت پس از رونمایی از مهان به‌عنوان یکی از پنج طرح برتر دانش‌بنیان کشور در آبان ۱۴۰۴، آیین‌نامه «شرکت‌های کاربر» نیز با الهام از این الگو در شرکت ملی گاز تدوین و ابلاغ شد. او افزود که مجموعه توسن نخستین گواهینامه شرکت کاربر را برای استان یزد دریافت کرد و پس از آن، توسعه فعالیت‌ها در استان زنجان نیز آغاز شد. برآیند این روند در سال ۱۴۰۴، رسیدن به ۷۰ هزار مشترک و برآورد بیش از ۲۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی گاز بوده است.
پایدار درباره وضعیت فعلی توسعه جغرافیایی مهان نیز گفت در حال حاضر با ۱۳ استان کشور قرارداد همکاری منعقد شده و برنامه‌ریزی برای گسترش این تعداد به ۲۰ استان تا پایان سال در دستور کار قرار دارد.
او در بخش دیگری از سخنان خود به ورود مهان به بخش‌های تولیدی و صنعتی اشاره کرد و گفت الگوی بهینه‌سازی مصرف تنها به مشترکان خانگی محدود نمانده است. به گفته وی، اجرای پایلوت این طرح در یک گلخانه ۲ هکتاری در یزد، به صرفه‌جویی ۴۰ درصدی در مصرف گاز منجر شده و توسعه آن به چهار استان دیگر نیز در حال بررسی است. همچنین پایلوت‌هایی در نانوایی‌های استان کرمان و کارخانه‌های آجر نیز به اجرا درآمده است.
مدیرعامل مهان در تشریح زیرساخت‌های فنی این پلتفرم گفت علاوه بر طراحی نخستین پلتفرم هوشمند خدمات و کالاهای بهینه‌سازی انرژی، برنامه تولید ۲۰۰ هزار ماژول خوانش هوشمند کنتور تا پایان سال نیز در حال پیگیری است؛ ماژول‌هایی که امکان دریافت لحظه‌ای داده‌های مصرف را فراهم می‌کنند. او همچنین از انعقاد تفاهم‌نامه با نهادهای اجتماعی مانند طرح ۲۰۲۰ محله، کمیته امداد و سازمان بهزیستی برای گسترش اکوسیستم بهینه‌سازی خبر داد. یکی دیگر از محورهای مهم این نشست، ورود مهان به حوزه بهینه‌سازی مصرف برق بود. پایدار اعلام کرد این مجموعه مجوز تعویض ۷۰ هزار موتور کولر آبی با موتورهای کم‌مصرف BLDC را دریافت کرده و اجرای پایلوت این طرح از استان یزد آغاز شده است. به گفته او، تاکنون بیش از ۱۰ هزار مشترک برای این طرح پیش‌ثبت‌نام کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود در یک دوره هفت‌ساله، بیش از ۶۰۰ میلیون کیلووات‌ساعت صرفه‌جویی برق محقق شود.
در پایان این مراسم، نتایج کمپین «جام مهانی» که در بستر اپلیکیشن «بله» برگزار شده بود، اعلام شد. در این کمپین، کاربران براساس شاخص‌هایی مانند میزان صرفه‌جویی، ثبت عکس کنتور و دعوت از دیگران امتیاز دریافت کرده بودند.
بر همین اساس، سه نفر برتر جدول رده‌بندی بدون قرعه‌کشی و صرفاً بر مبنای بالاترین امتیاز، جوایز اصلی را دریافت کردند. رتبه اول یک دستگاه تلویزیون ۵۰ اینچ، رتبه دوم یک اسپیکر بلوتوثی و رتبه سوم یک ساعت هوشمند دریافت کرد.
همچنین در بخش دیگری از برنامه، قرعه‌کشی میان سایر شرکت‌کنندگان کمپین‌های «هوادار انرژی» و «جام مهانی» با حضور مسئولان و اصحاب رسانه انجام شد و جوایز پیش‌بینی‌شده به برندگان اهدا شد.
مهان حالا فقط یک پلتفرم فنی برای پایش و مدیریت مصرف انرژی نیست؛ بلکه مدلی است که می‌خواهد با ترکیب فناوری، مشوق‌های اقتصادی و مشارکت اجتماعی، نقش مردم را در حل یکی از مهمترین چالش‌های کشور پررنگ‌تر کند. مسیری که اگر به‌درستی ادامه پیدا کند، می‌تواند هم به کاهش ناترازی انرژی کمک کند و هم الگوی تازه‌ای از همکاری میان مردم، صنعت و نهادهای حاکمیتی ارائه دهد.
