رویکرد شهرداری: گذار از نوسازی پلاک‌به‌پلاک به محله‌محوری
به گزارش پایگاه خبری رصد24 سال‌هاست که نوسازی بافت فرسوده در اولویت مدیریت شهری است، اما پیچیدگی‌های حقوقی، ریزدانگی قطعات، کمبود پارکینگ و هزینه‌های بالای ساخت‌وساز، سرعت اجرای این طرح‌ها را در نقاط مختلف تهران ناهماهنگ کرده است. در همین راستا، شهرداری تهران با تغییر استراتژی، علاوه بر نوسازی انفرادی (پلاک به پلاک)، تمرکز خود را بر «تجمیع املاک» و «پروژه‌های محله‌محور» معطوف کرده است.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران در نشست اخیر بررسی برنامه‌های مسکن تأکید کرد که نوسازی نباید صرفاً تخریب و ساخت باشد، بلکه باید به تامین مسکن ارزان‌قیمت، ایمنی محله‌ها و ایجاد «شهرک‌های الگو» منجر شود. طبق گفته‌های شهردار، مدیریت شهری به‌دنبال سوداگری نیست و هدف، ایجاد ظرفیتی برای عرضه مسکن با قیمت مناسب برای شهروندان است. همچنین در این مدل، سهم‌بندی مشخصی لحاظ شده است: ۵۵ درصد از حقوق تفکیک و شوارع متعلق به شهرداری و ۴۵ درصد متعلق به سازندگان خواهد بود.
پروژه‌های کوچک‌مقیاس؛ نوسازی از دل محله‌ها
سازمان نوسازی شهرداری تهران با هدف جلوگیری از تمرکز صرف بر طرح‌های کلان و پرهزینه، اجرای «پروژه‌های کوچک‌مقیاس» را در دستور کار قرار داده است. پروژه‌هایی نظیر «باغ آذری» و «مقدم» نمونه‌های موفقی از این دست هستند که ثابت کرده‌اند نوسازی می‌تواند در مقیاس‌های محلی و با سرعت بیشتر انجام شود.
آمارها نشان می‌دهد مجموع پروژه‌های مسکن این سازمان به بیش از ۱۹ هزار واحد می‌رسد که بخشی از آن در حال ساخت و بخشی در انتظار رفع موانع اجرایی است.
وضعیت بافت فرسوده در مناطق مختلف تهران
گستردگی بافت فرسوده در تهران یکسان نیست و هر منطقه متناسب با بافت تاریخی و کالبدی خود، نسخه متفاوتی را اجرا می‌کند:
- منطقه ۱۲: با ۵۸۶ هکتار بافت فرسوده، بیشترین وسعت را دارد. چالش اصلی در اینجا حفظ هویت تاریخی در کنار ایمن‌سازی ساختمان‌هاست.
- منطقه ۱۱: تمرکز بر تجمیع پلاک‌های ریزدانه (۱۰۰ پلاک در سال جاری نوسازی شده‌اند).
- منطقه ۱۰: با نوسازی حدود ۶۵ درصد از بافت فرسوده، یکی از موفق‌ترین مناطق است که اکنون بر رفع موانع حقوقی تمرکز دارد.
- منطقه ۱۶: اقداماتی نظیر آزادسازی ۴۳۰ پلاک در نازی‌آباد برای هموار کردن مسیر تجمیع.
- سایر مناطق: مناطق ۱۵، ۱۷ و ۱۸ نیز با برنامه‌های ویژه‌ای برای مقابله با ناپایداری ساختمان‌ها در حال اقدام هستند.
کلید ترغیب مالکان به نوسازی
شهرداری تهران برای کاهش هزینه‌های ساخت و افزایش انگیزه شهروندان، «مشوق‌های ساختمانی» ویژه‌ای در نظر گرفته است:
- افزایش تراکم ساختمانی
- امکان انتقال تراکم به پلاک‌های دیگر
- تخفیف‌های ویژه در عوارض ساخت‌وساز
با این حال، باید توجه داشت که این مشوق‌ها زمانی اثربخش هستند که گره‌های حقوقی و اختلافات مالکیتی (وراثتی یا تعیین تکلیف زمین) نیز باز شوند.
بافت فرسوده در برابر بافت ناپایدار؛ زنگ خطر زلزله
باید بین «بافت فرسوده» و «بافت ناپایدار» تفاوت قائل شد. تهران حدود ۳۷۶۸ هکتار بافت ناپایدار دارد که بخش بزرگی از آن در مناطق ۴، ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۸ و ۲۰ پراکنده شده است.
خطر زلزله در تهران جدی است؛ گزارش‌های سازمان پیشگیری و مدیریت بحران نشان می‌دهد تنها از آبان‌ماه گذشته تا مرداد امسال، حدود ۴۰۰ زمین‌لرزه در تهران ثبت شده است. این آمار لزوم تسریع در نوسازی و بازآفرینی شهری را به یک ضرورت حیاتی تبدیل کرده است.
نوسازی تهران تنها یک عملیات ساختمانی نیست، بلکه پروژه‌ای برای ارتقای تاب‌آوری پایتخت است. موفقیت این مسیر در گرو مشارکت فعال مالکان، رفع موانع حقوقی توسط نهادهای مربوطه و نگاه جامع به زیرساخت‌هایی نظیر پارکینگ، دسترسی‌ها و فضاهای عمومی است. شهرداری با ترکیب مدل‌های نوسازی انفرادی و محله‌محور، امیدوار است روند ایمن‌سازی پایتخت را سرعت بخشد.
